english
Üniversiteye Göre Filtrele
Üniversite: Gazi Üniversitesi
Tez Konusu: Afyon Çeşmeleri
Dalı: Sanat Tarihi Anabilim Dalı
Danışman: Halit Çal
Hazırlayan: Gülay Karasu
Yer / Tarih: Ankara/2006

"AFYON ÇEŞMELERİ" konulu Yüksek Lisans tezi kapsamında Afyon ili merkezinde tespit edilen 28 çeşme örneği incelenmiştir.Bu çeşmelerinden 1'i çatal çeşme, 2'si köşe çeşmesi, 3'ü meydan çeşmesi, 5'i cami çeşmesi, 18'i mahalle çeşmesidir.

Çeşme örneklerinin bir tanesi 13. yy., bir tanesi 14.yy., dört tanesi 18. yy., dört tanesi 19., ve 12 tanesi de 20.yy. başına aittir. Kitabesi olmayıp tarihi bilinmeyen, başka bir yapıya ait kitabesi olan veya tamir kitabesi bulunan 7 çeşme vardır. Çeşmeler ağırlıklı olarak 20.yy. başına aittir.

Çeşmelerin daha çok 18. ve 19. yy.da yapılmış olmaları, Osmanlı Klasik Dönem çeşme tasarımının dışına çıkılmasına mani olmamıştır.Çeşmeler, ortada kitabesi olan nişi çevreleyen bir kemer, ayna taşında bir musluk, musluktan akan suyun biriktirdiği bir yalak,yalağın iki yanında dinlenme taşı formunda cephe düzenine sahiptir.Cephe gerisinde uzanan su haznesi ve genellikle düz dam ya da kırma çatı ile tamamlanan örtü sistemi yoğun olarak görülür.

Çeşmelerin cephelerinde yoğun bezeme görülmez. Birkaç örnek devşirme malzeme kullanılarak süsleme yapılsa da, Klasik Dönem Osmanlı süsleme unsurları kullanılmamıştır. Çeşmelerde daha çok, kullanılan malzemenin ritmik veya düzensiz olarak sıralanmasıyla yapılan cepha süslemeleri kullanılmıştır. Sade çeşmelerin yanı sıra iki cepheli, büyük depolu ve ebatlarıyla dikkat çeken çeşme örnekleri de bulunur.

Çeşme cephelerinde en çok göze çarpan unsur hemen hepsinde yuvarlak yada sivri kemer kullanılmasıdır. Kemerde kullanılan malzeme ile süsleme yapılmasına pek rastlanmaz.Bunun haricinde kemer kullanılmayıp, sadece ayna taşı ve bu taşı çevreleyen sövelerden oluşanörnekler de vardır. Afyon çeşmelerinde kullanılan malzeme taş, tuğla ve mermerdir. Yoğun olarak kesme taş kullanılmış; tuğla malzeme ise süsleme amaçlı yada mimaride yardımcı malzeme olarak görev almıştır.Mermer malzeme ise sadece iki örnekte görülür.