english
Üniversiteye Göre Filtrele
Üniversite: Gazi Üniversitesi
Tez Konusu: 1892-1920 Yılları Arasında Üretilmiş Bazı Yıldız Porselenlerinin Biçim ve Bezeme Özellikleri
Dalı: Sanat Tarihi Anabilim Dalı
Danışman: Örcün Barışta
Hazırlayan: Nesrin Aydoğan
Yer / Tarih: Ankara/2006

1892 yılında kurulan ve asıl üretimine 1894 yılında başlayan Yıldız Çini fabrikası 1920 yılına kadar kesintisiz üretimini sürdürmüştür. Tezde fabrikanın 1892–1920 tarihleri arasında üretilmiş olan ilk dönem porselenleri malzeme, teknik, konu, renk, üslup ve kompozisyon özellikleri bakımından ele alınmıştır. Yıldız çini fabrikası, Türk sanatı ve endüstrisinde Batı ile ilişkilerin yoğun olduğu 19. yy.’da Batı’ya açılma döneminin bir sonucudur. Batı sanayisinin Osmanlı İmparatorluğu’ndaki en önemli yansımalarının biridir. İngiltere’de Sanayi Devrimi ile başlayan değişim tüm Avrupa’yı etkilemiş, porselen üretimini bir prestij endüstrisinin yarışması olarak gören Avrupa ülkeleri birbirleriyle bir teknoloji yarışı içine girmişlerdir. Yıldız Porselen fabrikasının kurulduğu yıllarda Avrupa’daki neredeyse bütün ülkelerde bir porselen fabrikası bulunmaktadır. Dünyanın ünlü fabrikaları örnek alınarak kurulan Yıldız, Avrupa’daki sanayi devriminin sonucu olarak oluşan porselen sanayi yarışına da İstanbul’dan katılan son saray fabrikası olmuştur.

Yıldız Çini Fabrika-i Hümayunu’nun amblemi ay-yıldız’dır. Üretilen porselenler damgalı ve tarihlidir. Fabrikada o dönemlerde yabancı ve Türk ressamlar birlikte çalışmışlardır. Yıldız porselen fabrikasında çalışan sanatçıların bir kısmı, İlk Türk Ressamları arasında bilinen isimlerdir. Bu sanatçılar Anadolu çinicilik geleneği ile Avrupa porselen sanatı arasında önemli yapıtlar vermişlerdir. Çeşitli süsleme ve resimleme kompozisyonlarının görüldüğü Yıldız porselenleri, bu çalışmada süslemeli ve resimlemeli olarak iki ayrı katalogda ele alınmıştır. Yıldız porselenleri kullanılan form ve süsleme olarak pek çok tarzın bir arada kullanıldığı eklektik bir özellik gösterir. Barok, rokoko, neo-klasik, antik öğeler ve Osmanlı motifleri bir arada yer aldığı görülebilmektedir. Porselenler, üzerinde yer alan resimler bakımından Türk resminin gelişimiyle paralellik göstermektedir.