english
Üniversiteye Göre Filtrele
Üniversite: Mustafa Kemal Üniversitesi
Tez Konusu: Kaynak ve dayanaklarıyla Exlibris ve bir örnek sanatçı: Hasip Pektaş
Dalı: Resim Anasanat Dalı
Danışman: Seher Kurt
Hazırlayan: Ayben Kaynar
Yer / Tarih: Hatay/2006

Exlibris, kitap severler tarafından kitapların iç kapağına yapıştırılan, üzerinde kitap sahibinin adı ile kitap sahibinin özellikleriyle ilgili ya da değişik konularda resimlerin bulunduğu küçük boyutlu özgün bir yapıttır. 15. yüzyılın ortalarında matbaanın icat edilmesinden sonra yaygınlaşan exlibris; kitabın kime ait olduğunu belirtir, kitap sahibini tanıtır ve kitabı ödünç alan ya da kitabın kaybolması durumunda kitabı bulan kişiye, kitabın sahibine iletilmesi konusunda uyarıda bulunur. Bir mülkiyet işareti, sahiplenme göstergesi olmanın yanında kitabın hırsızlığa karşı korunmasını sağlama işlevini de üstlenir. İlk ve en eski örnek olan exlibrisin, milattan önce 1400 yıllarında açık mavi renk bir fayans üzerine yapıldığı ve bunun da Mısır Kralı III. AMENHOTEP'in diğer adıyla III. AMENHOPHIS'in kitaplığına ait, boyutunun da 62x38x4,5 mm olduğu sanılmaktadır. Bu tür levhaların ise papürüs rulolarını korumak için kullanılan ağaç sandıklara takıldığı tahmin edilmektedir. Bazı araştırmacılar da, önemli bir değere sahip olan exlibrisin, M.Ö. 600 yıllarında yaşamış, kültür ve sanata büyük önem veren Asur Kralı ASURBANIPAL zamanından kaldığını öne sürer. Günümüzdeki anlamıyla exlibrisin, 15. yüzyılın üçüncü çeyreğinde Güney Almanya'da; ağaç üzerine elle boyanmış basit bir arma ve kitap sahibinin eliyle yazılmış olan bir sözden oluştuğu bilinmektedir. Exlibrisin Türkiye’ye gelişi Batı’dan alınmış kitaplar aracılığıyla olmuştur. Exlibrisleri olan kitap sahiplerinin ölümünden sonra, kitap sahiplerinin yakınları bu kitapları kütüphanelere bağışlamışlar ya da sahafIara satmışlardır. Küçük ama değerli olan exlibris, kitaplarla seyahat ederek uzun bir geçmişten günümüze kadar taşınmıştır. Günümüzde sadece kitapların iç kapaklarında yer almamakta, bir sanat yapıtı olarak sergiler aracılığıyla izleyiciyle buluşmaktadır. Özgün baskıresim teknikleriyle yapılan exlibrisin Türkiye’de bir plastik anlatım aracı olarak kullanılması 1980’lerde başlamıştır. 1983 yılında exlibris sanatıyla tanışan Prof. Hasip PEKTAŞ, bu alanda yapıtlar üreten ilk Türk exlibris sanatçısıdır ve bu sanatı ülkemize tanıtmak için oldukça çaba sarfetmiştir. Sanatçının gayretleriyle, Ankara Exlibris Derneği’nin (AED) kurulması (1997) da, exlibris sanatının yaygınlaşması için önemli bir dönüm noktası olmuştur. Hasip PEKTAŞ’ın Türkiye’deki Exlibris sanatı üzerindeki önemi bağlamında oluşturulan tez çalışmasında, exlibris sanatı referans alınarak sanatçının biyografik çözümlemesi yapılmıştır. Estetik kaygı uyandırmak ve bir iletide bulunmak amacıyla üretilen sanatçının yapıtları, Türk exlibris sanatının ilk örnekleri olması nedeniyle önemlidir. Bu anlamda sanatçının 1980’li yıllardan günümüze kadar gelen ve farklı teknikleri içeren on yapıtı, “teknik eleştiri” yöntemi ile çözümlenmeye çalışılmıştır.

/ext/belgeler_v_e.swf">

Anahtar Kelimeler: Exlibris, Exlibris simgeleri, Baskıresim, Baskıresim teknikleri, tipografi, kaligrafi, Hasip Pektaş.